قارچ‌هایی که در بدن ما زندگی می‌کنند، ممکن است بسیار بیش از آنچه سال‌ها تصور می‌کردیم بر سلامت ما تاثیر بگذارند.

در میان میلیون‌ها موجود زنده کوچک که روی بدن ما و در داخل آن زندگی می‌کنند، گونه‌های بی‌شماری از قارچ‌ها وجود دارند. پوست ما موزاییکی از قارچ‌هاست. غشای داخلی بینی و واژن پر از قارچ هستند و آنها حتی در کنار باکتری‌های داخل روده ما زندگی می‌کنند.

در حالی که ممکن است برخی از قارچ‌ها را هنگام تولد از مادر دریافت کنیم، قارچ‌های جدید نیز دائما وارد بدن ما می‌شوند. هر بار که آبجو می‌نوشیم یا نان می‌خوریم، مخمرها را می‌بلعیم و با هر نفس، هاگ‌های قارچی معلق در هوا را استنشاق می‌کنیم. بسیاری از این قارچ‌ها به سرعت از سوی سیستم ایمنی بدن ما از بین می‌روند، اما برخی دیگر مسافران گذرا یا آشنایان مادام‌العمر هستند.

دانشمندان در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه قارچ‌های ساکن بدن ما می‌توانند حتی بر مغز و رفتار ما تاثیر بگذارند.

پزشکان مدت‌هاست که می‌دانند قارچ‌ها می‌توانند باعث عفونت‌های خطرناک مغزی شوند. اما اکنون پژوهشگران نیز در حال یافتن سرنخ‌های جالب و گاهی اوقات بحث‌برانگیز هستند که ممکن است این میکروب‌ها اثرات دیگری بر سیستم عصبی انسان داشته باشند.

دانشمندان موافقند که ایده کنترل کامل بدن ما به دست قارچ‌ها غیرممکن است، اما با جدیت در حال تحقیق هستند که آیا برخی از قارچ‌های درون بدن ما می‌توانند در ایجاد بیماری‌های آسیب‌رسان به مغز مانند آلزایمر نقش داشته باشند؛ یا اینکه آیا قارچ‌های ساکن در روده می‌توانند بر رفتار و سلامت روانی ما تاثیر بگذارند.

به گفته کارشناسان، این یک حوزه تحقیقاتی نوظهور است، بنابراین هنوز سوالات بیشتری نسبت به پاسخ‌ها وجود دارد. اما بررسی این احتمالات اهمیت بالایی دارد؛ هم برای درک روابط عمیق و پیچیده با میکروب‌های درون ما و هم برای کشف راه‌های جدیدی برای ارتقای سلامتی.

به طور کلی، انسان‌ها در مقاومت در برابر قارچ‌ها بسیار خوب عمل می‌کنند، مثلا دمای گرم بدن ما معمولا چسبیدن آن‌ها را دشوار می‌کند. به گفته متیو اولم، میکروبیولوژیست از دانشگاه کلرادو بولدر آمریکا، بسیاری از قارچ‌هایی که در بدن ما هستند ممکن است برای ما مفید باشند و احتمالا از سیستم ایمنی ما حمایت کرده یا به بهبود زخم‌ها کمک کنند. او می‌گوید: «از نظر من قارچ‌ها قطعا بخش مهمی از انسان سالم بودن هستند.»

اما بسیاری از قارچ‌های دیگر می‌توانند باعث عفونت‌هایی شوند، از جمله بیماری «پای ورزشکاران» (قارچ پا) و «برفک دهان و واژن.»

ربکا دراموند، ایمنی‌شناس قارچی در دانشگاه بیرمنگام انگلستان می‌گوید: «این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که ما با قارچ‌های جدید و مضر در محیط خود مواجه می‌شویم یا زمانی که قارچ‌هایی که به طور طبیعی با ما همزیستی دارند، تحت شرایط خاصی تحریک می‌شوند و به شدت تکثیر می‌یابند.»

عبور قارچ‌ها و رسیدن آن‌ها به مغز به لطف موانع محافظتی موجود در ریه‌ها و روده‌ها، به همراه دیوار دفاعی خود مغز یعنی سد خونی مغزی و سلول‌های ایمنی که برای نابودی هر قارچی که از این موانع عبور کند آماده هستند، بسیار نادر است. اما با این حال عفونت‌های قارچی مغز رخ می‌دهند و تعداد موارد آن در دهه‌های اخیر افزایش یافته است.

دراموند می‌گوید این افزایش به دلیل افزایش تعداد افراد با سیستم ایمنی ضعیف است، که بخشی از آن به دلیل گسترش جهانی ویروس اچ‌آی‌وی است که سیستم ایمنی را مختل می‌کند. اما همچنین به دلیل استفاده روزافزون از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در بیماران سرطانی و دریافت‌کنندگان پیوند عضو است. دراموند می‌گوید: «هر چه بیشتر از این داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی استفاده کنیم، عفونت‌های قارچی بیشتری خواهیم دید.»

دراموند می‌گوید قارچ‌هایی که مغز را آلوده می‌کنند، گاهی اوقات از ریه‌ها منشا می‌گیرند، از جمله آسپرژیلوس (افشانکچه) و کریپتوکوکوس (مخمر قهوه‌ای زرد) که ما آن‌ها را به عنوان هاگ‌های معلق در هوا استنشاق می‌کنیم و در صورت عدم کنترل می‌توانند جوانه زده، رشد کرده و پخش شوند. دراموند اضافه می‌کند که به ندرت، ساکنان رایج روده مانند کاندیدا آلبیکانس از کنترل خارج می‌شوند و پس از ورود به مغز، شاخه شاخه شده و سموم کشنده اعصاب تولید می‌کنند. در همین حال، کریپتوکوکوس می‌تواند به توده‌هایی شبیه تومور تبدیل شود. او می‌گوید: «بدیهی است که این امر آسیب‌های بسیار زیادی ایجاد می‌کند.»

عفونت‌های قارچی مغز اغلب کشنده هستند و با حضور قارچ آسپرژیلوس نرخ مرگ و میر بالای ۹۰ درصد می‌رسد. دراموند می‌گوید درمان آن‌ می‌تواند دشوار باشد: داروهای ضد قارچ زیادی وجود ندارد و همه داروها از سد خونی مغزی عبور نمی‌کنند تا قارچ‌های ساکن در مغز را از بین ببرند. همچنین برخی از قارچ‌ها قبلا نسبت به این داروها مقاومت پیدا کرده‌اند.

افرادی که از عفونت‌های قارچی مغز جان سالم به در می‌برند، اغلب دچار آسیب‌های مغزی درازمدت می‌شوند. دراموند می‌گوید بیماران مبتلا به ایدز که از مننژیت کریپتوکوکی ناشی از عفونت مغزی ایجاد شده به دست قارچ کریپتوکوکوس ایکس جان سالم به در برده‌اند، از اختلالات بینایی، کاهش حافظه و سرگیجه رنج می‌برند.

دانشمندان مدت‌هاست که از خطرات عفونت‌های قارچی مغز آگاه هستند. اما در سال‌های اخیر، برخی از آن‌ها این احتمال را بررسی می‌کنند که قارچ‌ها بسیار بیشتر از آنچه قبلا تصور می‌شد وارد مغز می‌شوند و حتی ممکن است به از بین رفتن سلول‌های عصبی که در شرایطی مانند بیماری آلزایمر رخ می‌دهد، کمک کنند.

به گفته ریچارد لیث، زیست‌شناس مولکولی در دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند، جالب‌ترین شواهد برای این نظریه از تعداد انگشت‌شماری از مواردی به دست آمده است که در آن‌ها عفونت‌های قارچی و میکروبی مغز به طور تصادفی در افرادی پیدا شد که در ابتدا بیماری آلزایمر در آن‌ها تشخیص داده شده بود. لیث می‌گوید در چندین مورد، پس از تجویز داروهای ضدعفونت از سوی پزشکان، «علائم زوال عقل بهبود یافت.» او می‌افزاید: «به طرز شگفت‌انگیزی، برخی از آن‌ سلول‌های عصبی به سر کار خود بازگشتند.»

لیث معتقد است که میکروب‌ها به طور مکرر از سد خونی مغزی عبور می‌کنند، اما معمولا در افراد با سیستم ایمنی سالم سرکوب یا کشته می‌شوند. از آنجایی که سیستم ایمنی ما با افزایش سن ضعیف می‌شود، این امر می‌تواند به تجمع میکروب‌ها در مغز منجر شود که احتمالا باعث التهاب کشنده اعصاب می‌شود. او می‌گوید: «تنها زمانی که سیستم ایمنی ضعیف می‌شود، آسیب را مشاهده می‌کنید.»

پژوهشگران مدت‌هاست که آلزایمر را با تجمع پروتئین‌های خاصی در مغز مرتبط می‌دانند، اما اکنون بحث فزاینده‌ای در این مورد به راه افتاده که آیا وجود آن پروتئین‌ها علت بیماری است یا صرفا یک نشانه است. لیث بر اساس تحقیقاتی که نشان می‌دهد این پروتئین‌ها ویژگی مبارزه با عفونت دارند، استدلال می‌کند که این پروتئین‌ها در واقع به عنوان یک مکانیسم دفاعی در برابر نفوذ میکروبی تولید می‌شوند.

شواهد بیشتر مبنی بر اینکه میکروب‌های نفوذکننده به مغز می‌توانند باعث آلزایمر شوند، از آزمایش‌هایی روی موش‌ها به دست می‌آید. پژوهشگران مشاهده کرده‌اند که قارچ کاندیدا آلبیکانس پس از تضعیف سیستم ایمنی جوندگان، وارد مغز آن‌ها شده است. همچنین در یک مطالعه منتشر نشده و هنوز از سوی محققان دیگر مورد بازبینی قرار نگرفته، لیث و همکارانش برش‌هایی از مغز افراد سالم و بیماران آلزایمر را پس از مرگ بررسی کردند. آن‌ها مقادیر زیادی از باکتری‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها را در هر دو گروه پیدا کردند، اما این مقدار در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر بیشتر بود.

اگر میکروب‌ها واقعا عاملی در بیماری آلزایمر باشند، ممکن است بتوانیم با تقویت سیستم دفاعی ایمنی افراد، مثلا با واکسن‌هایی که ثابت شده ایمنی عمومی را تقویت می‌کنند، این بیماری را کاهش دهیم یا حتی از آن پیشگیری کنیم. اما لیث می‌گوید این نظریه‌ای تازه است و هنوز جای کار دارد.

این بحثی است که مورد مناقشه قرار دارد. اولم و دیگران استدلال می‌کنند رد این احتمال دشوار است که مواد ژنتیکی میکروبی به دلیل آلودگی ظاهر شده باشند، زیرا قطعات میکروب‌ها معمولا در همه جا یافت می‌شوند. با این حال، لیث این موضوع را بعید می‌داند و به گزارش‌هایی اشاره می‌کند که نشان می‌دهند قطعات میکروبی در بافت مغز به همان اندازه در داخل نمونه‌ها و روی سطح آن فراوان هستند، در حالی که آلودگی از هوا عمدتا روی سطح مغز ته نشین می‌شود.

با این حال، اولم می‌گوید که پیدا کردن قطعات میکروبی بیشتر در مغز افراد مبتلا به آلزایمر، اثبات نمی‌کند که آن میکروب‌ها عامل این بیماری هستند. برای مثال، ممکن است مغز این افراد به سادگی یک سد خونی مغزی ضعیف‌تر یا مشکل دیگری داشته باشد، به این معنی که میکروب‌های بیشتری در طول زمان وارد مغز آن‌ها شده‌اند و سپس به دست سیستم ایمنی‌ بدن آنها از بین رفته‌اند.

اولم می‌گوید با این حال، شواهد جدید مبنی بر اینکه میکروب‌ها می‌توانند به مغز حیواناتی مانند ماهی حمله کنند، این ایده را تقویت می‌کند که این اتفاق ممکن است در پستانداران و شاید حتی انسان‌ها نیز رخ دهد. در یک مطالعه در سال ۲۰۲۴، دانشمندان باکتری‌ها را با مولکول‌های کوچک و فلورسنت سبز رنگ نشانه‌گذاری کردند و آن‌ها را به مخازن حاوی ماهی‌های آزاد و قزل‌آلا اضافه کردند.

اولم می‌گوید: «بعد از یک هفته، می‌بینید که این میکروب‌ها راه خود را به مغز ماهی باز می‌کنند و مغز ماهی را به رنگ سبز روشن می‌کنند و به طرز عجیبی ظاهرا در آنجا زندگی می‌کنند، بدون اینکه عواقب بزرگی برای این ماهی‌ها در طول عمرشان داشته باشد.»

در هر صورت، ایده ورود قارچ‌ها و سایر میکروب‌ها به مغز در دوران پیری، چه به دلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی مغز و چه به دلیل فرسودگی سد خونی مغزی، محتمل‌تر است. اولم می‌گوید: «من فکر می‌کنم اکنون به این آستانه رسیده‌ایم که به اندازه کافی شواهد برای این فرضیه وجود دارد. ارزش آن را دارد که برای کشف اینکه آیا این اتفاق می‌افتد یا نه، هزینه شود.»

نکته جالب این است که شاید قارچ‌ها برای تاثیرگذاری بر مغز، نیازی به ورود به آن نداشته باشند.

در یک مطالعه در سال ۲۰۲۲، ایلیان ایلیف، ایمنی‌شناس از کالج پزشکی وایل کرنل در آمریکا، و همکارانش دریافتند که اضافه کردن قارچ کاندیدا آلبیکانس به روده موش‌ها، آن‌ها را در برابر آسیب‌های ناشی از عفونت‌های باکتریایی یا استفاده زیاد از آنتی‌بیوتیک‌ها، مقاوم‌تر می‌کند. ایلیف می‌گوید که تقویت دیواره روده ممکن است یک مکانیسم دفاعی از سوی بدن باشد تا از فرار قارچ و سایر میکروب‌ها از روده و عفونت بافت‌های دیگر جلوگیری کند.

اما غافلگیری بزرگ زمانی اتفاق افتاد که این تیم پژوهشی، رفتار جوندگان را مشاهده کرد. به طور قابل توجهی، موش‌هایی که در روده آن‌ها قارچ وجود داشت، بیشتر تمایل به بو کشیدن، برقراری ارتباط و تعامل با موش‌های دیگر داشتند؛ به این معنی که قرار گرفتن در معرض قارچ‌ها، تأثیرات رفتاری نیز به همراه داشت. بر اساس آزمایش‌های دیگر، دانشمندان این فرضیه را مطرح می‌کنند که مولکول‌های خاصی که به دست سلول‌های ایمنی موش‌ها آزاد می‌شوند، وارد جریان خون شده و به نحوی سلول‌های عصبی خاصی در مغز را که درگیر رفتار هستند، تحریک می‌کنند. ایلیف به یاد می‌آورد: «این برای ما بسیار غافلگیرکننده بود.»

این یک راز است که چرا، حداقل در موش‌ها، این ارتباط متقابل بین قارچ‌های روده و مغز وجود دارد. ایلیف می‌پرسد: «آیا این یک تصادف است که سیگنال‌های ایمنی ناشی از قارچ، بر مغز تأثیر می‌گذارند یا این کار عمدا به دست قارچ برای بقای خود انجام می‌شود؟» ایلیف گمان می‌کند که شاید بدن پستانداران به نحوی از تغییر رفتار خود در پاسخ به قارچ‌ها بهره ببرد.

اولم می‌گوید هنوز شواهدی وجود ندارد که نشان دهد این ارتباط متقابل بین قارچ‌های روده و مغز در انسان اتفاق می‌افتد، اما بررسی این احتمال ارزشمند خواهد بود. در سال‌های اخیر، شواهد فزاینده‌ای نشان داده است که باکتری‌های ساکن روده ممکن است بتوانند از طریق سیستم ایمنی و عصبی به مغز سیگنال بفرستند، یا موادی تولید کنند که با علائم افسردگی، اضطراب و آرامش مرتبط هستند. اولم می‌گوید: «در اصل، دلیلی وجود ندارد که فکر کنیم قارچ‌ها نیز این کار را نمی‌کنند.»

برخی از دانشمندان حتی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا قارچ‌ها می‌توانند در اختلالات روانی نقش داشته باشند یا خیر. چندین مطالعه تفاوت‌هایی را در ترکیب قارچ‌های روده در افرادی پیدا کرده‌اند که از افسردگی یا اختلال دوقطبی رنج می‌برند.

بر اساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۶ که از سوی امیلی سِوِرَنس، عصب‌شناس در دانشگاه جان هاپکینز، و همکارانش انجام شد نشان داد که زنان مبتلا به اسکیزوفرنی، که علائم قرار گرفتن در معرض قارچ کاندیدا آلبیکانس ساکن روده را نشان می‌دادند، در آزمون‌های حافظه و سایر توانایی‌های شناختی، نمرات پایین‌تری کسب کردند. او در حال بررسی این احتمال است که رشد بیش از حد قارچ کاندیدا آلبیکانس، که برای مثال با استرس یا آنتی‌بیوتیک‌ها ایجاد می‌شود، باعث عدم تعادل میکروب‌های روده شده و موادی را که آن‌ها تولید می‌کنند، به گونه‌ای تغییر می‌دهد که افراد مستعد، با احتمال بیشتری به اسکیزوفرنی مبتلا شوند. او می‌گوید اگر این فرضیه درست باشد، می‌تواند به پزشکان اجازه دهد تا علائم اسکیزوفرنی را با تجویز پروبیوتیک‌هایی که به معکوس کردن فراوانی بیش از حد کاندیدا آلبیکانس کمک می‌کنند، درمان کنند.

اما پیدا کردن یک ارتباط به این معنی نیست که قارچ‌ها باعث اسکیزوفرنی می‌شوند. ممکن است به سادگی این باشد که این بیماران به نحوی مستعد داشتن سطوح بالای کاندیدا آلبیکانس هستند. سِوِرَنس می‌گوید: «تا کنون، ما فقط می‌توانیم رابطه‌ها را پیدا کنیم. فکر می‌کنم این یک امر عادی در یک حوزه مطالعاتی است که بسیار هیجان‌انگیز است، اما هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارد.»

اینکه کدام یک از قارچ‌های ساکن بدن ما، واقعاً بر مغز ما تاثیر می‌گذارند، ، اگر اصلا تأثیری داشته باشند، چیزی است که دانشمندان امیدوارند در سال‌های آینده به آن پی ببرند. دراموند می‌گوید: «قارچ‌ها قطعا مهم هستند، اما به نظرم اینکه دقیقا چگونه مهم هستند، هنوز در دست بررسی است.» یک چیز از قبل مشخص است: در حالی که باکتری‌ها مدت‌هاست در کانون توجه بوده‌اند، شاید زمان آن رسیده باشد که به قارچ‌هایی که بی‌سروصدا سلامت ما را از درون شکل می‌دهند نیز توجه جدی داشته باشیم.

نتایج یک تحقیق در بریتانیا نشان می‌دهد که نوشیدن منظم نوشیدنی‌هایی مانند چای و قهوه با حرارت بسیار بالا، خطر ابتلا به سرطان مری را افزایش می‌دهد.

محققان می‌گویند این مطالعه که با شرکت نزدیک به یک میلیون نفر انجام شده، بزرگ‌ترین تحقیقی است که تاکنون ارتباط میان نوشیدنی‌های بسیار داغ و سرطان مری را بررسی کرده است.

در این مطالعه، خطر ابتلا به سرطان مری در افرادی که نوشیدنی‌های خود را «بسیار داغ» می‌نوشیدند، حدود سه برابر کسانی بود که چای یا قهوه «گرم» می‌نوشیدند؛ با این حال، کارشناسان می‌گویند که احتمال کلی ابتلا به این نوع سرطان پایین است.

نوشیدنی‌های بسیار داغ می‌توانند هنگام عبور به سمت معده، به سلول‌های پوشش داخلی مری آسیب بزند.

این تحقیق دانشگاه آکسفورد که در «مجله بین‌المللی سرطان» منتشر شده، نوشیدنی‌های با دمای ۶۵ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر را «بسیار داغ» و دارای خطر بالقوه توصیف کرده است.

براساس داده‌های به‌دست‌آمده از ۹۷۷ هزار و ۲۸۲ زن و مرد میان‌سال، مصرف شش نوشیدنی داغ یا بیشتر در روز نیز خطر ابتلا به سرطان مری را افزایش می‌دهد.

محققان می‌گویند اگرچه افزودن شیر می‌تواند دمای نوشیدنی را کمی کاهش دهد، اما چای یا قهوه همراه با شیر نیز ممکن است همچنان بیش از حد داغ باشد.

دمای چای بلافاصله پس از جوش آمدن کامل آب، نزدیک به نقطه جوش یعنی ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد است. پس از ریختن در فنجان، دمای آن به حدود ۹۰ تا ۹۵ درجه سانتیگراد کاهش می‌یابد.

توصیه شده است که پیش از نوشیدن، چند دقیقه صبر کنید تا نوشیدنی به دمای مناسب برسد.

موسسه تحقیقات سرطان بریتانیا می‌گوید نمی‌توان زمان دقیقی تعیین کرد که یک نوشیدنی داغ چه مدت باید بماند تا سرد شود.

این موسسه می‌گوید: «اگر نگران هستید، پیشنهاد می‌کنیم تا زمانی صبر کنید که دمای نوشیدنی برای نوشیدن راحت باشد و آن را در حالی که هنوز بسیار داغ است، ننوشید.»

داکتر کرن پاپیر، محقق ارشد این مطالعه، گفت تحقیقات پیشین در آمریکای جنوبی، جایی که بسیاری از مردم یک نوشیدنی گیاهی بسیار داغ به نام «ماته» می‌نوشند، نیز ارتباط مشابهی میان نوشیدنی‌های داغ و سرطان مری نشان داده بود.

با این حال، او گفت: «اکنون به تحقیقات بیشتری نیاز است تا مشخص شود دقیقا چه دمایی از نوشیدنی با افزایش این خطر ارتباط دارد.»

در تحقیقی جداگانه بر روی ۱۱۸ جوان که چندین بار قهوه سیاه با دماهای مختلف را امتحان کردند، بیشتر شرکت‌کنندگان تنها زمانی نوشیدنی را بیش از حد داغ دانستند که دمای آن ۷۰ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر بود.

به گفته یکی از تولیدکنندگان فنجان‌های یکبار مصرف قهوه، دمای مناسب برای قهوه داغ بین ۴۹ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد است.

شرکت قهوه «ام‌تی‌پک کافی» می‌گوید اگر مشتری بخواهد قهوه‌اش «خیلی داغ» باشد و قهوه‌چی بخواهد نوشیدنی برای مدت بیشتری داغ بماند، در آن‌صورت ممکن است قهوه با دمای بیش از ۸۲ درجه سانتی‌گراد سرو شود.

خطر «پایین» ابتلا

محققان می‌گویند اگر مردم از نوشیدن نوشیدنی‌های بسیار داغ خودداری کنند، ممکن است از حدود یک یا دو مورد از هر ۱۰ مورد سرطان مری جلوگیری شود.

نوعی از سرطان مری به نام «سرطان سلول سنگفرشی» نادر است و سالانه چند هزار نفر به آن مبتلا می‌شوند.

در بریتانیا، خطر ابتلا به این نوع سرطان حدود یک درصد است.

بنابراین، حتی اگر نوشیدنی‌های بسیار داغ خطر ابتلا را افزایش دهند، احتمال کلی ابتلا به این سرطان همچنان پایین است.

عوامل دیگری مانند مصرف دخانیات نیز خطر ابتلا به سرطان مری را افزایش می‌دهد.

فیونا اوسگون، از موسسه تحقیقات سرطان بریتانیا، که هزینه این تحقیق را تأمین کرده، تأکید می‌کند: «مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر ابتلا به این نوع سرطان، خودداری از مصرف سیگار و کاهش مصرف الکل است.»

علایم سرطان مری می‌تواند شامل سوزش معده، سوءهاضمه، درد در گلو یا قفسه سینه و کاهش وزن باشد.

گزارش تازه شرکت آمریکایی آنتروپیک ادعا می‌کند نهادها و افرادی همسو با جمهوری اسلامی از یکی از پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی جهان نه فقط برای تولید محتوا و عملیات تبلیغاتی، بلکه برای نظارت بر شهروندان، تحلیل شبکه‌های اجتماعی و توسعه ابزارهای تجسسی استفاده کرده‌اند. این گزارش تصویری کم‌سابقه از نحوه بهره‌گیری حکومت ایران از فناوری‌های هوش مصنوعی ارائه می‌دهد؛ آن هم در شرایطی که دسترسی رسمی به این خدمات از داخل ایران مسدود است.

آنتروپیک همچنین می‌گوید «فعالیت‌های سوء» برای استفاده از مدل‌هایش در ساخت سلاح‌های بیولوژیک را شناسایی و خنثی کرده است.

این شرکت در تازه‌ترین گزارش خود در باره اطلاعات مربوط به تهدیدات، همچنین از مختل کردن یک عملیات احتمالی جاسوسی سایبری مرتبط با روسیه خبر داد و شرکت‌های هوش مصنوعی چینی را به تلاش برای کپی‌برداری از قابلیت‌های مدل «کلود» خود متهم کرد.

انتشار این گزارش چند روز پس از آن صورت می‌گیرد که یکی از پژوهشگران ارشد حوزه ایمنی در آنتروپیک اظهار داشت احتمال اینکه هوش مصنوعی طی دهه آینده باعث مرگ تمام انسان‌ها شود، بیش از ۱۰ درصد است.

این یافته‌ها که در گزارش اخیر این شرکت در باره اطلاعات مربوط به تهدیدها ارائه شده، جدیدترین مورد از مجموعه‌ای رو به رشد از هشدارهای محققان هوش مصنوعی و افراد دست‌اندرکار این صنعت در مورد خطرات بالقوه این فناوری برای بشریت است.

جزئیاتی که شرکت آنتروپیک در گزارش خود منتشر کرده، تصویری از استفاده‌های متنوع افراد و نهادهای نزدیک به حکومت ایران از هوش مصنوعی به دست می‌دهد.

این گزارش به موارد سوءاستفاده از خدمات هوش مصنوعی کلود می‌پردازد که شرکت آنتروپیک شناسایی و حساب‌های مرتبط با آن‌ها را مسدود کرده است. این گزارش تعداد کل موارد سوءاستفاده را روشن نمی‌کند.

شرکت آنتروپیک می‌گوید افراد هم‌راستا با حکومت ایران از کلود برای کارزارهای تبلیغاتی استفاده کرده‌اند؛ کارزارهایی که معمولا در ایران توسط نهادهای وابسته به حکومت، با عناوینی چون «جنگ نرم» یا «جنگ شناختی» از آنها یاد می‌شود.

در عین حال، به گفته آنتروپیک، «این افراد تلاش زیادی برای پنهان‌کردن منشا محتوا می‌کردند؛ آن‌ها محتوا را طوری مهندسی می‌کردند که روایت‌های مورد حمایت حکومت، دیدگاه‌های افراد مستقل به نظر برسند.»

شرکت آنتروپیک تاکید کرده است که دسترسی به کلود از داخل ایران مسدود است؛ بنابراین، این افراد از وی‌پی‌ان و شماره‌های تلفن خارجی برای ثبت‌نام و تایید حساب‌هایشان در کلود استفاده کرده‌اند.

در گزارش آنتروپیک آمده که این افراد «در طول گفتگوها [با هوش مصنوعی]، بارها به مکان‌ها، نهادها و نقش‌های خود اشاره کردند.» بر این اساس، آنها حتی «از سربرگ‌های رسمی نهادی در پانویس اسناد» استفاده کرده‌اند که به واسطه آنها آنتروپیک توانسته «هر عملیات را به نهاد حکومتی مربوطه در ایران مرتبط کند».

طبق این گزارش، این افراد از کلود برای تهیه طرح‌های سازمانی کامل برای مراسم تشییع جنازه رهبر و تولید محتوا در چند استان استفاده کرده‌اند. در این شبکه، ده‌ها نفر گزارش‌های عمومی دستگاه‌های امنیتی ایران را بازنویسی و در قالب‌های تازه، با هویت‌هایی مشخص و بدون ارتباط ظاهری با این دستگاه‌ها منتشر می‌کردند. همچنین، برای معتبرتر نشان‌دادن پیام‌های مورد حمایت حکومت، محتوای دروغین را به اندیشکده‌ها و موسسات پژوهشی غربی، از جمله بروکینگز و رند، نسبت می‌دادند.

بنا بر این گزارش، فعالیت افراد و نهادهای مرتبط با حکومت ایران به تبلیغات محدود نبوده است. مثلا در یک مورد، با استفاده از کلود افزونه‌ای مخرب برای مرورگر فایرفاکس ساخته‌اند تا داده‌های شبکه‌های اجتماعی را به‌صورت انبوه برای فعالیت‌های تجسسی خود جمع‌آوری کنند.

آنتروپیک در این گزارش می‌گوید سازمانی با دفترهایی در استان‌های مختلف ایران را شناسایی کرده است که مدعی بود پایگاه داده‌ای از اطلاعات هویتی شهروندان ایرانی دارد و تنها در یک سال بیش از ۶۳۰۰ شهروند ایرانی را زیر نظر گرفته و برای آن‌ها نمایه اطلاعاتی تهیه کرده است.

آنتروپیک می‌گوید این افراد از کلود برای تحلیل و تولید استفاده می‌کردند و با کمک آن، رابط کاربری سامانه‌ای را ساختند که احتمالا برای مدیریت پرونده‌های نظارتی حکومت به کار می‌رود. آن‌ها همچنین با استفاده از کلود، بیش از ۱۵۵ هزار توئیت را برای تحلیل شبکه اجتماعی بررسی کرده‌اند.

به گفته آنتروپیک، این واحدها یا افراد وابسته به حکومت ایران، داده‌های جمع‌آوری‌شده از تجسس را در «آرمان» ثبت می‌کردند؛ سامانه‌ای مشترک برای مدیریت پرونده‌ها که در آن، پرونده هر فرد شامل کد ملی، باورها، سابقه کیفری و حساب‌های او در شبکه‌های اجتماعی بود و ستونی هم با عنوان «اقدام» درباره آنها داشت.

آنتروپیک در این گزارش می‌گوید شواهدی یافته است که نشان می‌دهد این واحدها به نمایندگی از حکومت ایران، صلاحیت داوطلبان سمت‌های رسمی را نیز بررسی می‌کردند.

آنتروپیک می‌گوید: «کلود درخواست‌های صریح برای تهیه پرونده اطلاعاتی و تولید محتوای تبلیغاتی را رد کرد، اما سازوکارهای حفاظتی ما بسیاری از درخواست‌ها برای ساخت ابزارهای نرم‌افزاری تجسسی را مسدود نکردند.»

در گزارش آنتروپیک همچنین به استفاده افراد مرتبط با سازمان مجاهدین خلق و تشکل سیاسی آن، شورای ملی مقاومت اشاره شده است؛ آنتروپیک می‌گوید این افراد از کلود، از جمله برای جمع‌آوری اطلاعات و فریب‌دادن کاربران، استفاده کرده‌اند.

شرکت آنتروپیک که این گزارش مفصل را منتشر کرده است، گفته که این موارد، از جمله «برخی از پیچیده‌ترین سوءاستفاده‌هایی هستند که تاکنون دیده‌ایم. اما بحث درباره آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا به ما نشان می‌دهند سوءاستفاده از هوش مصنوعی به چه سمتی می‌رود، لایه‌های محافظتی ما کجا عمل می‌کنند و در چه بخش‌هایی نیاز به بهبود دارند.»

در سال‌های گذشته با فشار کنگره و دولت آمریکا، پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی گزارش‌های دوره‌ای درباره اقدامات مشابه حکومت ایران منتشر کرده بودند. اما حالا آنتروپیک در اقدام داوطلبانه‌ای این گزارش را منتشر کرده تا به گفته این شرکت، «دیگران هم بتوانند همین فعالیت‌ها را در پلتفرم‌های خود شناسایی کنند، و همچنین بتوانیم تصویر شفاف‌تری از نحوه شکل‌گیری و رشد تهدیدات نوظهور در اختیار عموم قرار دهیم.»

انتشار گزارش آنتروپیک در راستای گزارش‌های مشابهی است که به یک ویژگی معمول در صنعت هوش مصنوعی تبدیل شده‌اند. این شرکت‌ها به دنبال نشان دادن چگونگی شناسایی و خنثی کردن تلاش‌ها برای سوءاستفاده از مدل‌های خود هستند.

شرکت گوگل هم روز سه‌شنبه اعلام کرد که شخصی تلاش کرده است از ابزار هوش مصنوعی آن، جمینای، برای دستیابی به «راهنمای فنی کامل و گام به گام برای سنتز عوامل بیولوژیکی تسلیحاتی» استفاده کند.

موارد نگران‌کننده دیگر در این گزارش در هشت ماه گذشته از برنامه‌های دوست‌یابی جعلی و کلاهبرداری‌های مربوط به وای‌فای هتل‌ها گرفته تا نظارت‌ها برای شناسایی مخالفان را شامل می‌شد.

آنتروپیک همچنین شرکت‌های هوش مصنوعی چینی را به تلاش برای کپی کردن قابلیت‌های کلود متهم کرده است.

این گزارش طولانی مواردی را فهرست می‌کند که در آنها گروه‌های مظنون تحت حمایت دولت‌ها، مجرمان، فروشندگان جاسوس‌افزار، موسسات تبلیغاتی دولتی و افراد با انگیزه سیاسی از فناوری آن سوءاستفاده کرده‌اند.

این شرکت اعلام کرد که «استفاده مخرب» از مدل‌های سانت، کلود و اوپوس آن در فاصله دسامبر ۲۰۲۵ تا اوت ۲۰۲۶ متوقف شده است.

هیچیک از موارد سوءاستفاده شامل کلود فابل یا مدل‌های قدرتمند کلاس میتوس نبود، به استثنای یک مورد تقطیر که فرآیندی برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی کوچک‌تر با استفاده از مدل‌های بزرگ‌تر و گران‌تر است.

شرکت آنتروپیک اعلام کرد که اقداماتش علاوه بر شناسایی استفاده از مدل‌هایش برای عملیات سایبری و نفوذ، نظارت، کلاهبرداری و تقلب و توسعه سلاح، همچنین شامل جلوگیری از فعالیت دانشمندانی بوده است که از هوش مصنوعی آن به روش‌هایی استفاده می‌کردند که می‌توانست در جهت به کمک به توسعه سلاح‌های بیولوژیک باشد.

در این گزارش به «پنج بررسی موردی از اقداماتی اشاره شده است که در آن سعی شده از مدل‌های این شرکت به روش‌هایی استفاده کند که می‌توانست در جهت توسعه سلاح‌های بیولوژیک به کار گرفته شود».

آنتروپیک گفت سوءاستفاده بیولوژیکی «یکی از جدی‌ترین خطرات مدل هوش مصنوعی پیشرو» است.

این شرکت افزود: بدون حفاظت صحیح، چنین قابلیت‌هایی «می‌تواند عواقب فاجعه‌باری داشته باشد.»

آنتروپیک گفت: «همان اطلاعاتی که می‌تواند برای توسعه یک سلاح بیولوژیک استفاده شود، می‌تواند برای توسعه، به عنوان مثال، واکسن یا درمانی برای یک بیماری نیز استفاده شود.»

جیکوب کلاین، رئیس بخش اطلاعات تهدید در آنتروپیک، به نیویورک تایمز گفت که این یک «وضعیت فوق‌العاده حساس» است.

این گزارش همچنین به شش مورد اشاره کرد که در آنها از کلود «برای توسعه نرم‌افزار سلاح‌های متعارف، از جمله سلاح گرم، موشک، پهپادهای مسلح، بمب و سایر مهمات، و همچنین سیستم‌های هدف‌گیری و کنترل که آنها را به کار می‌اندازند» استفاده شده است.

این گزارش نشان داد که مجرمان سایبری و هکرهای تحت حمایت دولت‌ها به طور فزاینده‌ای از فناوری آن برای کمک به عملیات خود استفاده کرده‌اند.

گروه هکری شاینی‌هانترز و همچنین آزمایشگاه‌های مستقر در چین از جمله مواردی بودند که در این گزارش از آنها نام برده شده است.

در این گزارش همچنین آمده است که یک گروه هکری که کارش با گروه سایبری میدنایت بلیزارد مستقر در روسیه مطابقت دارد، ظاهرا از هوش مصنوعی برای ساخت سیستمی استفاده کرده است که به طور خودکار بدافزار خود را شناسایی کرده و کد را تا زمانی که از شناسایی فرار کند، بازنویسی می‌کند. این بدافزارها توسط سیستم‌های دفاعی امنیتی علامت‌گذاری شده بود.

این شرکت مستقر در کالیفرنیا اعلام کرد که یافته‌های خود را در فرآیندهای خود گنجانده است « تا در آینده از این فعالیت‌ها بهتر جلوگیری شود و این فعالیت‌ها شناسایی شود.»

شرکت آنتروپیک اعلام کرد که در صورت لزوم، اطلاعات را با مقامات و شرکای صنعتی به اشتراک گذاشته است.

جشنواره فیلم ونیز میزبان نمایش نخست فیلم تازه، بلندپروازانه و جنجال‌برانگیز الکس گیبنی، مستندساز برجسته، درباره ثروتمندترین مرد جهان بود؛ فیلمی که ساخت آن سال‌ها زمان برد.

الکس گیبنی، کارگردان برنده اسکار «تاکسی به سوی تاریکی» و «انرون: باهوش‌ترین آدم‌های اتاق»، درباره برخی از ثروتمندترین و قدرتمندترین افراد جهان مستند ساخته است. اما هیچ‌ کدام به اندازه ایلان ماسک ثروتمند و قدرتمند نبوده‌اند. شاید به همین دلیل است که مستند او درباره این کارآفرین فناوری و رئیس اسپیس‌ایکس چنین ابعاد گسترده‌ای دارد.

«ماسک» که برای نخستین بار در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد، ۲۲۵ دقیقه است و با یک میان‌پرده ۱۰ دقیقه‌ای اکران شد، یعنی نزدیک به چهار ساعت درباره زندگی و کار ثروتمندترین مرد جهان.

در فیلم کمتر چیزی می‌بینیم که پیشتر گزارش نشده باشد، اما گیبنی گزارش‌های موجود را در روایتی نفس‌گیر و پرشتاب گرد آورده است، تصویری عمدتا منفی و به‌شکلی هراس‌انگیز آخرالزمانی.

۱. با خود ماسک مصاحبه نشده، اما نسخه‌ای ساخته‌شده با هوش مصنوعی از او در فیلم حضور دارد

گیبنی ابتدا تلاش کرد با ماسک مصاحبه کند، اما وقتی ساخت این پروژه در مارس ۲۰۲۳ اعلام شد، ماسک در شبکه‌های اجتماعی گفت که این فیلم اثری «تخریبی» خواهد بود. گیبنی هم پاسخ داد: «از کجا می‌دانی؟»

راه‌حل کارگردان این بود که نسخه‌ای دیجیتالی از ماسک، ساخته‌شده با هوش مصنوعی، حرف‌هایی را که او پیشتر در انظار عمومی گفته است تکرار کند. گیبنی در گفتار متن می‌گوید این انتخاب بی‌مناسبت نیست، چون ماسک معتقد است شاید همه ما در یک شبیه‌سازی زندگی می‌کنیم، بازی ویدیویی‌ که نسل‌های آینده ما مشغول انجام آن‌اند.

۲. دیوید برن در نوشتن ترانه‌ای برای فیلم همکاری کرده است

دیوید برن از نویسندگان ترانه «بگذار رویایی به تو بفروشم» برای تیتراژ پایانی فیلم است، ترانه‌ای که تمام کلماتش از عبارت‌هایی تشکیل شده که ماسک در گذشته گفته است.

به باور برخی از مصاحبه‌شوندگان گیبنی، این عنوان بجاست. آن‌ها می‌گویند ماسک معمولا با این وعده سرمایه جذب می‌کند که دستاوردهای خیالی آینده، مانند شهرهایی در مریخ یا خودروهای خودران کاملا ایمن، به‌زودی محقق می‌شوند یا همین حالا تحقق یافته‌اند.

آدام بکر، نویسنده و اخترفیزیک‌دان، درباره طرح ماسک برای ایجاد سکونتگاه در مریخ می‌گوید: «چنین چیزی اتفاق نمی‌افتد. جاذبه خیلی کم است، تابش خیلی زیاد است، هوا وجود ندارد و خاک پر از مواد سمی است.»

با این حال، ماسک همواره از نگرش آینده‌نگرانه خود دفاع کرده است. او در مصاحبه‌ای با اکونومیست در ماه ژوئیه گفت: «در پیش‌بینی آینده خیلی خوبم. بی‌نقص نیستم، اما خیلی خوبم… مردم متوجه نیستند آنچه می‌گویم اتفاق خواهد افتاد، شاید نه دقیقا در زمانی که فکر می‌کردم، اما اتفاق خواهد افتاد.»

۳. دوران حضور ماسک در کاخ سفید زیر ذره‌بین

فیلم این دیدگاه را مطرح می‌کند که ماسک با دولت آمریکا همانطور برخورد کرد که با توییتر کرده بود.

زوئی شیفر، نویسنده کتاب «فوق‌العاده سخت‌گیرانه: در توییتر ایلان ماسک»، می‌گوید پس از آنکه ماسک این شبکه اجتماعی را خرید، کسانی که او «قلچماق‌های» ماسک می‌نامد، بیشتر کارکنان را بیرون کردند، بی‌آنکه ابتدا وقت بگذارند و بفهمند آن‌ها دقیقا چه کاری انجام می‌دهند.

شیفر می‌گوید ماسک بعدها، در مقام رئیس اداره کارآمدی دولت دونالد ترامپ، موسوم به «دوج»، از همان «الگوی توییتر» پیروی کرد. او شرح می‌دهد که ماسک چگونه تلاش کرد با کاهش شدید بودجه اداره‌های متعدد، بدهی ملی آمریکا را از میان ببرد، اما ناکام ماند. این بار گروهی از دستیاران بیست‌ و چند ساله که هیچ تجربه‌ای در کار دولتی نداشتند، به او کمک می‌کردند.

ماسک در مصاحبه‌ای با واشنگتن‌پست در ماه مه سال گذشته، اندکی پیش از خروج از دولت ترامپ، گلایه کرد که دوج به نهادی تبدیل شده که «تقصیر همه‌ چیز را گردنش می‌اندازند».

۴. یک فیلم قدیمی بریتانیایی حضوری غافلگیرکننده دارد

گیبنی برای به تصویر کشیدن نگاه بسیار دراماتیک خود به ماسک، از بخش‌هایی از فیلم فانتزی بریتانیایی «مردی که می‌توانست معجزه کند» محصول ۱۹۳۷ استفاده کرده است.

در این اثر کلاسیک سیاه‌وسفید که بر اساس داستانی از اچ. جی. ولز ساخته شده است، موجودی آسمانی به مردی عادی با بازی رولاند یانگ قدرتی نامحدود می‌بخشد. مرد سرانجام از رهبران جهان می‌خواهد جامعه را بی‌درنگ تغییر دهند، اما در نهایت ناخواسته سیاره زمین را نابود می‌کند.

۵. استقبال از فیلم

نقدهای منتشرشده پس از نخستین نمایش فیلم در ونیز، تاکنون عمدتا مثبت بوده‌اند. ورایتی آن را «اثری گزنده و مهم برای تماشا» توصیف کرده که بر «تسلط بسیار ژرف‌بینانه و در عین حال مخاطب‌پسند گیبنی بر قالب مستند» استوار است. تلگراف نیز در نقدی چهارستاره آن را «تخریبی موشکافانه و هولناک» خوانده است.

جای تعجب نیست که خود ماسک از تحسین‌کنندگان فیلم نبوده است. او در ایکس، در میان اظهارنظرهای دیگرش، فیلم را اینطور توصیف کرد: «اثری تخریبی که تیرش به هدف نمی‌خورد و مرتکب گناه نابخشودنی چهار ساعت کسل‌کننده بودن می‌شود.»

دادگاه تجدید نظر استان قم، درخواست تجدیدنظر پرستو احمدی، خواننده و هفت عضو دیگر از گروه «کنسرت کاروانسرا» را رد کرد.

عباس قرآباغی، رئیس شعبه شانزدهم دادگاه تجدیدنظر قم در حکم صادره، مدارک و استدلال‌های ارائه شده از سوی وکلای پرونده را کافی ندانسته و رای دادگاه بدوی را تایید کرده است.

پرستو احمدی، خواننده، به همراه گروهش به ۷۴ ضربه شلاق تعزیری، دو سال ممنوع‌الخروجی و دو سال ممنوعیت از فعالیت هنری محکوم شده بودند.

امیرعلی پیرنیا؛ علیرضا بچاری، مجید محسنی، سهیل فقیه نصیری، محمد امین طاهری، محسن لشکری و تهمینه منزوی سایر اعضای گروهی هستند که کنسرت مجازی کاروان را سال ۱۴۰۳ تولید و منتشر کردند.

احسان بیرق‌دار، یکی دیگر از همکاران این کنسرت تقاضای تجدید نظر نکرده بود.

دادگاه تجدیدنظر استان قم، در حکم خود نظر دادگاه بدوی را «کافی و متقن» خوانده است.

در خرداد ماه گذشته، دادگاه کیفری استان قم با استناد به موادی از قانون مجازات اسلامی از جمله ماده ۶۳۸ این قانون و ماده ۷۴۳ قانون جرایم رایانه‌ای، برای هر یک از اعضای کنسرت کاروانسرا، ۷۴ ضربه شلاق تعزیری،‌ دو سال ممنوعیت از هر نوع فعالیت صنفی در امور موسیقی و هنری، دو سال ممنوعیت خروج از ایران و انتشار حکم محکومیت قطعی در رسانه‌های جمعی کشور صادر کرده بود.

اتهام مطرح‌شده علیه آنان «جریحه‌دار کردن عفت عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل و خلاف اخلاق در بستر فضای مجازی» عنوان شد.

ویدئوی «کنسرت کاروانسرا» در آذرماه ۱۴۰۳ در کانال یوتیوب پرستو احمدی منتشر شد و با واکنش‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی همراه بود. او در این «کنسرت مجازی» بدون حجاب اجباری روی صحنه آواز خواند.

در پی انتشار این ویدئو، قوه قضائیه برای دست‌اندرکاران این برنامه پرونده قضایی تشکیل داد و کاروانسرای تاریخی «دیرگچین» ـ محل اجرای این برنامه موسیقی ـ را پلمپ کرد.

«کنسرت کاروانسرا» تنها در فاصله چند ساعت پس از انتشار در یوتیوب بیش از ۱۰۰ هزار بازدید داشت و بخش‌هایی از آن به‌طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شد.

ویدئوی اصلی این اجرا در حال حاضر بیش از ۳ میلیون بازدید دارد و کلیپ‌های جداشده از آن نیز به‌طور گسترده در فضای مجازی دست‌به‌دست شده‌اند.

پرستو احمدی پیش‌تر درباره این کنسرت در کانال یوتیوب خود نوشته بود: «من، پرستو؛ دختری که می‌خواهم برای مردمی که دوستشان دارم بخوانم. این حقی است که نمی‌توانستم از آن چشم بپوشم.»

برگزاری این کنسرت هم‌زمان با برخوردهای قضایی و امنیتی با زنان مخالف حجاب اجباری در ایران انجام شده بود.